Hvað er leshömlun eða dyslexía ?
Leshömlun er fjölþætt taugafræðilegt ástand sem lýsir sér í sértækum námsörðugleikum. Orðið dyslexía er komið úr grísku og merkir "erfiðleikar með orð". Það má gera ráð fyrir að 5-10% allra barna búi við lestrarhömlun í einhverjum mæli, en hjá 3-4% valda þessir örðugleikar verulegum vanda við nám. Einkennin koma fram á ýmsan hátt en þó sérstaklega sem erfiðleikar við lestur, stafsetningu og ritun. Einnig getur þessi hömlun haft áhrif á talnameðferð, meðferð tákna, hreyfifærni og skipulagshæfileika. Leshömlun birtist á mismunandi hátt eftir aldri og þroska. Með góðum stuðningi, kennslu og auknum þroska er unnt að draga úr sterkustu einkennum leshömlunar. Það er mikilvægt að hafa styrkleika þeirra sem eru með leshömlun í huga því oft geta styrkleikar bætt upp veikari þætti. Einkenni leshömlunar koma sérstaklega sterk fram hjá þeim nemendum sem greinst hafa með athyglibrest, ofvirkni eða búa við önnur þroskafrávik. Oft kemur vanlíðan ekki í ljós fyrr en nám fer að þyngjast verulega. Kennarar, nemendur og foreldrar þurfa að fræðast um leshömlun, einkenni hennar, þekkja vel þá þjónustu sem skólinn/ fræðsluyfirvöld bjóða upp á og kennsluhættir og námsaðstaða verða að taka tillit til nemenda með leshömlun.

Þeir sem greinast með leshömlun geta fundið fyrir eftirtöldum einkennum:

• Lestur er ónákvæmur og/eða hægur.
• Stafsetningarvillur eru þrálátar.
• Erfitt að lesa upphátt.
• Erfiðleikar við málfræðilega uppbyggingu.
• Röðunarerfiðleikar sem koma bæði fram í ritun og stærðfræði.
• Erfiðleikar koma fram við að skipuleggja ritun.
• Erfiðleikar eru við að muna staðreyndir og/eða formúlur.
• Erfitt að ná niður glósum í fyrirlestrum.
• Erfitt að taka skrifleg próf, sérstaklega þegar tími er takmarkaður.
• Erfitt að fylgja mörgum skipunum sem gefnar eru í einu.
• Erfitt að skipuleggja nám og ná tökum á námstækni.
• Lélegar fínhreyfingar, rangt grip um skriffæri og slök samhæfing.

Það er yfirlýst stefna Álftamýrarskóla að greina leshömlun eða lestrarfrávik sem fyrst. Kennarar eiga að hafa vakandi auga með fyrrgreindum einkennum. Einnig hvetur skólinn foreldra til að hafa samband við skólann ef upp kemur grunur um leshömlun – og hafa ber í huga fjölskyldusögu. Ef grunur er um leshömlun hjá nemanda leggur hjúkrunarfræðingur ríka áherslu á að nemandinn fari til augnlæknis samhliða greiningu. Í kjölfar greiningar léttir oft nemendum, þá liggur á borðinu skýring á slöku námsgengi eða óeðlilega löngum tíma í heimanám. Það þarf að fræða nemandann vel um leshömlun, einkenni hennar og hvernig best er að vinna með hana. Markviss aðstoð við nemendur og fjölskyldur þeirra og greining er hluti af þeirri þjónustu sem skólinn veitir. Við erum í samstarfi við viðurkenndan sérkennara sem tekur að sér að greina nemendur en foreldrum er frjálst að leita til annarra aðila. Kostnaður við greiningu skiptist á milli skóla og foreldra. Vert er að hafa í huga að ef fjárhagsstaða fjölskyldu er mjög slæm er unnt að vísa á Félagsþjónustuna í hverfinu.

Aðstoð og þjónusta sem veitt er í Álftamýrarskóla

• Árleg skimunarpróf eru lögð fyrir yngri nemendur. Unnið út frá niðurstöðum í samræmdum prófum í 4. og 7. bekk. Lagt er fyrir skimunarpróf í 9. bekk með það í huga að finna nemendur sem eru með umskráningarerfiðleika sem ekki hafa komið fram í fyrri skimunum.

• Markviss leit og greining endar með skilafundi í skólanum. Á fundinn mæta foreldrar, greinandi, sérkennari/námsráðgjafi og umsjónarkennari. Niðurstöður eru geymdar í möppu hjá skólastjóra sem trúnaðarmál. Foreldrar fá leiðbeiningar bæði frá greinanda, námsráðgjafa og blöð frá Lestrarmiðstöð KHÍ sem nú hefur verið lögð niður. Þeir sem greinast með leshömlun fá aðgang að Blindrabókasafninu í Kópavogi. Foreldrar og greinandi koma upplýsingum á Blindrabókasafnið.

• Umsjónarkennari kynnir niðurstöður greiningar á stigsfundi eða meðal þeirra kennara sem kenna nemandanum.

• Nemanda stendur til boða að fá það námsefni sem lesa þarf á snældum. Útlán fer í gegnum skólasafn. Umsjónarkennari/námsráðgjafi leiðbeinir um notkun þ.e. að nemendur eiga bæði að hlusta og lesa á bókina ( muna að fylgja textanum eftir með vísifingri )

• Kynnt eru fyrir nemendum gagnvirk verkefni á netinu s.s. heimasíðu Álftamýrarskóla, Skólavef, verkefni hjá Námsmatsstofnun og víðar. Nauðsynlegt er að hvetja nemendur til að nýta sér netið til sjálfsnáms.

• Kynnt eru fyrir nemendum ýmis kennsluforrit sem til eru í skólanum og búið er að setja upp í tölvum skólans eða eru hjá tölvukennara. Nemendur geta unnið í forritum í bekkjarstofu undir leiðsögn kennara og á skólasafni.

• Í lokaprófum s.s. miðsvetrarprófum og jólaprófum fá nemendur lengri próftíma og ef unnt er taka þeir próf í fámennari hóp þar sem lögð er áhersla á rólegar prófaðstæður og stuðning. Þá gefst einnig tækifæri á að lesa upp spurningar fyrir nemendur. Nemanda gefinn kostur á að taka próf á tölvu eða munnlegt próf ef þurfa þykir.

• Nemendur geta fengið verkefna- og prófblöð stækkuð og/eða ljósrituð á litaðan pappír.

• Veitt er um frávik í samræmdum prófum – hljóðsnældu eða lengri próftíma. Sérkennsluþörf og hvers konar stuðningur er metinn a.m.k. tvisvar yfir skólaárið og reynt að mæta þörfum nemandans.

• Farið er yfir grip um skriffæri og það leiðrétt ef á þarf að halda – þríhyrningur á blýant.

• Námsefni og námskröfur eru aðlagaðar, eins og aðstæður leyfa, að getu nemandans. Gott að leggja áherslu á utanbókarnám. Þegar glósur eða fyrirlestur er skrifaður á töflu er nauðsynlegt að kennarar lesi upphátt það sem skrifað er. Einnig er gott fyrir nemendur að fá ljósrit af löngum fyrirlestrum – eða að þeir séu settir á heimasíðuna. Fjölbreyttir kennsluhættir koma nemendum til góða.

• Námsráðgjafi fræðir nemendur í 10. bekk um rétt þeirra þegar komið er í framhaldsskóla, aðstoðar við val á skólum/námsbrautum og hefur milligöngu um skólaheimsóknir og viðtöl við námsráðgjafa í framhaldsskólanum.

• Nemendum/foreldrum stendur til boða að koma til sérkennara og námsráðgjafa og fá tilsögn í námstækni. Einnig getur námsráðgjafi reynt að hjálpa nemanda við að horfast í augu við vanda sinn, sætta sig við hann og takast á við hann. Námsráðgjafi getur einnig kennt nemanda ýmsar leiðir til utanbókarnáms og minnistækni. Námsráðgjafi getur einnig unnið með prófkvíða sem oft fylgir lestrarörðugleikum.

Aðstoð sem foreldrar geta veitt nemendum:

• Sjá til þess að nemandinn lesi heima daglega.

• Yngri nemendur lesa stuttan texta, tvisvar – þrisvar sinnum. Eldri nemendur lesa léttan texta t.d. léttlestrarbækur af bókasafni eða frá sérkennara, yfirlit frétta á auðveldu máli með stóru letri er vikulega í Morgunblaðinu.

• Sjá til þess að nemandinn skrifi daglega réttan texta upp á tölvu. Það er gott að skrifa upp úr námsbók í 3 – 5 mínútur á dag. Þetta verkefni þjálfar nemandann í að skrifa réttan texta og styrkir stafsetningu. Vert er að benda nemendum á að nýta sér leiðréttingarforrit. Það verður að leggja áherslu á að nemandinn tileinki sér rétta fingrasetningu.

• Nota þarf hvert tækifæri til að fá nemandann til að endursegja upplifun eða atburði, endursegja fréttir eða texta sem hefur verið lesinn. Leshömlun fylgir oft lélegur orðskilningur, mikil orka fer í að lesa textann og athyglin verður því ekki á innihaldi hans. Það er nauðsynlegt að fylgjast vel með heimalestri og fylgja honum eftir með umræðum og spurningum.

• Rétt er að hvetja nemandann til þátttöku í íþróttum eða öðru uppbyggjandi tómstundastarfi.

Vert er að vekja athygli á frekari fróðleik um leshömlun eða dyslexíu á netinu. Auðvelt er að fara inn á Leit.is dyslexía.

Starfandi er félagið; Dyslexíufélagið,Laugavegi 7, Sími þar er 5627475.